Skocz do treści

Instytut Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk, Białowieża


O ZBS PAN

Misja IBS PAN


Misją Instytutu Biologii Ssaków PAN jest zdobywanie, rozwijanie i upowszechnianie wiedzy o przyrodzie i procesach przyrodniczych w celu zapewnienia naukowego wsparcia dla skutecznej ochrony przyrody i zrównoważonego rozwoju.

Instytut realizuje swoją misję poprzez prowadzenie badań naukowych dotyczących różnych aspektów biologii ssaków, publikowanie artykułów w międzynarodowych czasopismach naukowych, rozwijanie międzynarodowej współpracy naukowej, prowadzenie kształcenia na poziomie akademickim, opracowywanie ekspertyz dla instytucji państwowych i organizacji pozarządowych oraz upowszechnianie wiedzy o przyrodzie wśród szeroko rozumianej opinii publicznej.

Symbol ZBS  Puszcza Białowieska


Podstawowe informacje o IBS PAN


Instytut Biologii Ssaków PAN jest samodzielną jednostką naukowo-badawczą Polskiej Akademii Nauk, powstałą 1 stycznia 2011 roku z przekształcenia Zakładu Badania Ssaków PAN. Od 1952 roku Instytut prowadzi badania z zakresu morfologii, taksonomii, systematyki, ewolucji, genetyki populacji, etologii i ekologii ssaków. W latach 1952-2006 pracownicy Instytutu opublikowali 23 książki i ponad 1400 prac naukowych. Lista czasopism, na łamach których ukazywały się te prace obejmuje ponad 60 tytułów i zawiera najlepsze na świecie periodyki zajmujące się biologią, zoologią, ekologią i ochroną przyrody. Od 2003 roku Instytut posiada status Centrum Doskonałości Unii Europejskiej, a  w 2010 roku został sklasyfikowany na trzecim miejscu w Polsce wśród placówek z zakresu nauk biologicznych.

 Budynek ZBS PAN

Instytut posiada warunki niezbędne do skutecznej realizacji zaawansowanych badań naukowych i przedsięwzięć edukacyjnych – zespół zaangażowanych naukowców, nowoczesny budynek z dobrze wyposażonymi laboratoriami naukowymi oraz bliskość wyjątkowego obszaru badawczego - Białowieskiego Parku Narodowego (Rezerwatu Biosfery UNESCO i Obiektu Światowego Dziedzictwo Ludzkości). Obecnie Instytut zatrudnia 50 osób – naukowców, doktorantów i wykwalifikowanych pracowników technicznych.

Instytut aktywnie współpracuje z wieloma zagranicznymi instytucjami naukowymi w zakresie wspólnych projektów naukowych oraz wymiany i szkolenia pracowników.

Więcej informacji na temat historii Instytutu Biologii Ssaków jest dostępnych tutaj.


Badania naukowe

Badania naukowe   Badania terenowe

Aktualne wyniki prac badawczych:

1. Badania genetyczne żubra (Bison bonasus) z użyciem tradycyjnych markerów DNA oraz mikromacierzy SNP, wykazały dramatycznie niską zmienność genetyczną żubra i pozwoliły określić efektywną wielkość współczesnej populacji białowieskiej na ok. 25 osobników.

2. Badania wilków ujawniły istnienie w Polsce 3 odrębnych genetycznie subpopulacji: północno-wschodniej, środkowo-wschodniej i karpackiej. Ogólną liczebność wilka oceniono na 600 - 700 osobników, lecz jak wykazały badania z użyciem narzędzi GIS, odpowiednie dla tego gatunku środowiska w zachodniej Polsce mogłyby pomieścić dodatkowo 800 - 900 wilków. Bariery środowiskowe - przede wszystkim obszary rolne, zabudowa oraz drogi z dużym natężeniem ruchu - sprawiają, że rekolonizacja zachodniej Polski (głównie przez wilki z północno- wschodniej subpopulacji) następuje bardzo powoli.

3. Badania genetyczne nad populacją jelenia w północno-wschodniej Polsce wykazały, że struktura genetyczna populacji odzwierciedla historię reintrodukcji tego gatunku w XIX i w pierwszej połowie XX wieku. Wyraźnie wyróżniają się subpopulacje podlaska, mazurska i suwalska. Wykryto pozostałości reliktowej - rodzimej populacji jelenia w Lasach Napiwodzko-Ramuckich i w Puszczy Rominckiej.

W Instytucie działają 4 zakłady naukowe: Zakład Genetyki i Ewolucji, Zakład Biogeografii, Zakład Ekologii Behawioralnej i Ekofizjologii oraz Zakład Ekologii Populacji.


Działalność edukacyjna

Instytut Biologii Ssaków PAN jest uznanym ośrodkiem edukacyjnym w zakresie ekologii i bioróżnorodności, posiadającym doświadczenie w organizacji zajęć dla polskich i zagranicznych studentów i młodych naukowców. Od 2004 r. Instytut prowadzi studia doktoranckie we współpracy z Wydziałem Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Jako Centrum Doskonałości Unii Europejskiej w latach 2003-2005 Instytut organizował Letnie Szkoły Ekologii i Bioróżnorodności oraz długookresowe szkolenia dla studentów z krajów Unii Europejskiej. Od 2007 roku, w ramach projektu BIOSEB - Letnie Szkoły Ekologii i Bioróżnorodności (6. Program Ramowy Unii Europejskiej, 2007-2010), IBS PAN organizuje tygodniowy kurs z zakresu ochrony przyrody, biologii, genetyki i ekologii dla 70 doktorantów i młodych doktorów z całego świata. Zajęcia Szkoły Letniej prowadzą uznani zagraniczni badacze, eksperci z polskich ośrodków badawczych oraz pracownicy naukowi Instytutu Biologii Ssaków PAN w Białowieży.

Potencjał naukowy i edukacyjny Instytutu został w ostatnim czasie wzmocniony dzięki projektowi Marie Curie BIORESC Transfer Wiedzy w Dziedzinie Badań i Ochrony Bioróżnorodności, w ramach którego w latach 2006-2010 zatrudnionych w IBS PAN było kilku zagranicznych specjalistów w dziedzinie ekologii, genetyki, GIS i modelowania matematycznego. Projekt obejmował również szkolenia pracowników IBS w tych dziedzinach na uniwersytetach zachodnioeuropejskich. Najnowszy projekt finansowany jest przez 7. Program Ramowy Unii Europejskiej BIOCONSUS "Potencjał Badawczy w Ochronie i Zrównoważonym Zarządzaniu Bioróżnorodnością " jest realizowany w latach 2010-2013 i ma na celu dalsze zwiększanie potencjału naukowego Instytutu.

Instytut organizuje również międzynarodowe konferencje i warsztaty naukowe. Pracownicy Instytutu przygotowują również ekspertyzy i opinie dla instytucji międzynarodowych, państwowych praz organizacji pozarządowych. Instytut popularyzuje naukę poprzez prezentowanie technik badawczych oraz wykłady dotyczące ekologii i ochrony ssaków na Podlaskim Festiwalu Nauki i Sztuki oraz na imprezach organizowanych przez samorządy lokalne.

Edukacja

 

Działalność wydawnicza i publikacje


Instytut Biologii Ssaków PAN we współpracy z wydawnictwem Springer wydaje międzynarodowe rezecenzowane czasopismo naukowe w języku angielskim Acta Theriologica poświęcone wszystkim aspektom biologii ssaków. Współczynnik cytowalności Acta Theriologica w roku 2008 wyniósł 1,112.

Instytut wydaje również książki naukowe i popularnonaukowe dotyczące ekologii i ewolucji ssaków oraz wpływu człowieka na środowisko. Pracownicy Instytutu są autorami szeregu publikacji książkowych.

 


Ochrona przyrody


Instytut angażuje się w działalność na rzecz ochrony przyrody. Zainicjowany w 2004 roku przez pracowników Instytutu „Program Żubr”, w tym jego część "Kraina Żubra", wdraża nowe koncepcje dotyczące ochrony żubra oraz zrównoważonego rozwoju regionu w oparciu o jego walory przyrodnicze i kulturowe. Praktyczne działania na rzecz ochrony żubra były realizowane w ramach koordynowanego przez Instytut projektu Unii Europejskiej Life Nature. Przy Instytucie utworzono również Sieć Żubrową – punkt kontaktowy dla osób zainteresowanych ochroną żubra i prowadzeniem badań związanych z tym gatunkiem. 

Pracownicy Instytutu przygotowali koncepcję sieci korytarzy ekologicznych w Polsce, które łączą cenne przyrodniczo obszary kraju i umożliwiają migrację zwierząt i roślin. Opracowano projekt korytarzy ekologicznych, mających zapewnić ochronę łączności ekologicznej na terenie Polski. Projekt ten stał się jednym z istotnych narzędzi służących do analizy oddziaływania projektowanych dróg i linii kolejowych na populacje zwierząt w Polsce. Opracowano wytyczne do projektowania przejść dla zwierząt i innych środków łagodzących negatywne oddziaływanie infrastruktury transportowej na populacje dzikich zwierząt.

Jednym z najważniejszych celów Instytutu Biologii Ssaków w zakresie ochrony przyrody pozostaje objęcie skuteczną ochroną całego obszaru Puszczy Białowieskiej. Instytut jest zaangażowany w wypracowanie modelu skutecznej ochrony Puszczy Białowieskiej. Pracownicy Instytutu brali udział w pracach Zespołu Prezydenta RP ds. ochrony Puszczy i w wielu innych podobnych inicjatywach. Przygotowano projekt ustanowienia Parku Narodowego na całym obszarze polskiej części Puszczy Białowieskiej. Opracowano szczegółowy projekt funkcjonowania takiego parku, wraz z wyznaczeniem stref o różnych reżimach ochronnych. Wykorzystano przy tym liczne wyniki badań prowadzonych w IBS PAN, które pomogły wytypować najcenniejsze przyrodniczo fragmenty Puszczy.

Na terenie Biebrzańskiego Parku Narodowego i w jego okolicach prowadzone są badania nad zespołem ssaków kopytnych (łoś, jeleń, dzik, sarna) i drapieżnych (wilk, ryś). Badania te mają na celu określenie roli drapieżnictwa w kształtowaniu struktury zespołu ssaków kopytnych. Jednocześnie prowadzone badania genetyczne tych samych gatunków i analizy środowiskowe wskazują na niebezpieczeństwo izolacji doliny Biebrzy w wyniku planowanego rozwoju infrastruktury transportowej.

 

Położenie, zaplecze i potencjał

Instytut Biologii Ssaków ma swoją siedzibę w Białowieży, 250 km na wschód od Warszawy, w centralnej części ostatniego naturalnego lasu niżowego Europy – Puszczy Białowieskiej.

Białowieża

Od 2002 roku Instytut dysponuje przestronnym budynkiem laboratoryjno-biurowym wyposażonym w salę konferencyjną na 100 osób, pokój seminaryjny i duży pokój dla studentów. W Instytutcie funkcjonują cztery specjalistyczne pracownie naukowe: genetyczna, ekofizjologiczna, geograficznych systemów informacyjnych (GIS) oraz modelowania matematycznego.


Instytut dysponuje wolierami oraz urządzeniami laboratoryjnymi do prowadzenia badań na małych ssakach lądowych. Posiada również sprzęt do radiotelemetrycznego namierzania zwierząt oraz bezpiecznych odłowów dzikich ssaków różnych rozmiarów (od myszy leśnej aż po żubra).


Biblioteka Instytutu jest jedną z największych bibliotek przyrodniczych w Polsce. Oferuje 350 tytułów czasopism naukowych i ponad 8 000 książek. W zbiorach znajduje się bogate piśmiennictwo dotyczące Puszczy Białowieskiej.


Instytut dysponuje kolekcją naukową ssaków liczącą blisko 190 000 eksponatów, której zbiory są udostępniane do badań instytucjom naukowych z kraju i zagranicy.



Wszystkie badania prowadzone przez Instytut są opiniowane i zatwierdzane przez właściwe Komisje Etyczne. Przy ich planowaniu i realizowaniu szczególny nacisk jest kładziony na dobro badanych zwierząt.

Tematy powiązane:

© 2011 Instytut Biologii Ssaków PAN w Białowieży

Wróć do treści