Materiały edukacyjne dotyczące monitoringu borsuków

MONITORING BORSUKÓW

i innych drapieżników średniej wielkości
(for English version please click here)

 

Borsuki są drapieżnikami średniej wielkości zamieszkującymi większość krajów Europy. Typowymi obszarami występowania borsuków są lasy i mozaika lasów i terenów otwartych. Borsuki są zwierzętami socjalnymi, żyjącymi w grupach rodzinnych, których wielkość może wahać się od kilku do nawet 20 osobników. Grupy rodzinne zamieszkują terytoria , których granice są regularnie penetrowane i znakowane moczem oraz odchodami w specjalnych latrynach. Borsuki są zwierzętami o aktywności nocnej (zobacz Video 1), a ich głównym pokarmem są dżdżownice i owady, płazy oraz materiał roślinny (owoce, kukurydza, zboże). W dzień borsuki zazwyczaj odpoczywają w norach, które są ważnym składnikiem terytoriów borsuczych. Oprócz nor głównych, które służą borsukom jako miejsce zimowania, rozrodu oraz jako podstawowe dzienne schronienie, borsuki w obrębie swoich terytoriów użytkują też inne nory. Borsuki spędzają w norach większą część doby, a w okresie zimowym zapadają w nich w sen zimowy, który na północy Europy może trwać nawet ponad 5 miesięcy. Miejsca lokalizacji nor są więc ważnie przez borsuki wybierane i zasiedlane przez kolejne pokolenia nawet przez setki lat. Nory borsuków moją bardzo charakterystyczny wygląd i można je zazwyczaj rozpoznać od podziemnych kryjówek innych drapieżników takich jak lisy czy jenoty.

 

Video 1. Borsuk poszukujący dżdżownic.

Video 2. Samica borsuka z młodymi wychodząca z nory.

Video 3. Młode borsuki przy norze.

Video 4. Borsuki wychodzące z nory

 

Jak rozpoznać nory borsucze?

 

NORY

1.      duża liczba otworów wejściowych (zazwyczaj powyżej 3)

2.      obecność kopców piasku/ziemi u wylotów nor (zobacz Fot. 1)

3.      charakterystyczna podłużna rynna przecinająca kopce u wylotów nor (zobacz Fot. 2);

4.      obecność wyraźnych ścieżek prowadzących od nor w różnych kierunkach (zobacz Fot. 3 i 4);

5.      ślady włóczenia ściółki do nor;

 

UWAGA: Nory lisów mają zazwyczaj 1-2 otwory wejściowe, użytkowane są tylko wiosną (kwiecień-czerwiec). Jenoty zazwyczaj nie kopią własnych nor, natomiast często zasiedlają nory borsuków.

 

OTOCZENIE NORY

1.      obecność latryn (dołki z odchodami)

2.      obecność dołków żerowych;

3.      brak resztek ofiar;

 

UWAGA: W odróżnieniu od borsuków, nory lisów są zazwyczaj zaśmiecone resztkami ofiar (pióra, kości ssaków kopytnych itp).

TROPY I ODCHODY

 

Tropy borsuków są bardzo charakterystyczne, szerokie z opuszkami palcowymi ułożonymi w jednym rzędzie i wyraźnie odbitymi pazurami (zobacz Fot. 5 i Ryc. 1). Odchody borsuków mają postać wałeczka lub są konsystencji mazistej, zazwyczaj znajdują się w dołkach (latrynach). Odchody lisów to są owalne, z jednej strony okrągłe, z drugiej ostro zakończone. Odchody jenotów mają różny kształt, ale są zazwyczaj gromadzone w kolistych latrynach lub kopczykach. Charakterystyczny jest też zapach odchodów.

 

Fot. 1. Kopiec utworzony z ziemi wyrzucanej z nory podczas jej czyszczenia.

Fot. 2. Charakterystyczna rynna przy wylocie nory.

Fot. 3. Charakterystyczny wygląd nory borsuczej ze ścieżkami odchodzącymi od nory.

Fot. 4. Ścieżka borsuków.

 

Fot. 5. Ślady borsuków na błocie.

Ryc. 1. Tropy drapieżników korzystających z nor.

 

OBSERWACJE BORSUKÓW PRZY NORACH

 

Borsuki rozpoczynają swoją aktywność przed zachodem słońca, wracają do nor o świcie. Najlepszym okresem do obserwacji borsuków jest okres maja-lipca. Borsuki wychodzą ze swoich nor zazwyczaj między 19.00 a 20.00 a więc można je obserwować jeszcze za dnia, gdyż na przełomie wiosny i lata słońce zachodzi o wiele później. W maju z nor zaczynają tez wychodzić młode, można je więc łatwo policzyć (zobacz Video 2 i 3).

 

Jak prowadzić wieczorne obserwacje borsuków?

 

 

Przygotował: dr Rafał Kowalczyk