Informacje ogólne
Wykonawca:
Czas realizacji:
1998-2004
Osoby, instytucje współpracujące:
Prof. dr hab. W. Bogdanowicz
W zbieraniu danych terenowych udział brali m.in. A. Arasim, A. Baranowski, S. Barthwood, J. van Beek, M. Blaice, M. Cox, A. Domen, A. Domżalska, C. Diurez, A. Dorenda, K. Gmitruk, J. Górniak, T. van Grup, Gryka, D. Koncewicz, K. Mazurska, J. Mieczkowska, A. Misiak, M. Pohlers, K. Sachanowicz, R. Szordykowski, A. Wower, R. Zwolak, K. Zając, P. Zahorowicz, T. Zychowicz, H. Zalewska oraz uczestnicy obozu naukowego zorganizowanego przez Studenckie Koło Naukowe z Akademii Podlaskiej. Wszystkim serdecznie dziękuję.
Źródła finansowania:
Granty KBN: 6P0F 021 18, KBN 3P04F 00 822, działalność statutowa ZBS PAN
Cele i założenia projektu
Głównym celem badań było określenie czynników wpływających na wybór i użytkowanie schronień przez nietoperze ze szczególnym uwzględnieniem borowca i borowiaczka w okresie ich rozrodu. Badania miały także na celu wyodrębnienie ewentualnych różnic pomiędzy borowcem i borowiaczkiem w selekcji kryjówek. Badano także aktywność przestrzenną i dobową nietoperzy.
Wyniki
Borowce i borowiaczki w Puszczy Białowieskiej bytują w warunkach dobrze zachowanych środowisk leśnych. W okresie rozrodu wykorzystują wyłącznie kryjówki pochodzenia naturalnego, usytuowane głównie w drzewostanach ponad 100-letnich.
Warunki pogodowe są głównym czynnikiem kształtującym wybór schronień w okresie rozrodu. Stosunkowo niskie temperatury otoczenia i duże amplitudy dobowe wpływają na konieczność zasiedlania przez nietoperze kryjówek cieplejszych. Dlatego zarówno borowce jak i borowiaczki zasiedlają dziuple wysoko usytuowane (głównie w dębach i jesionach), z niewielkim otworem wylotowym i dużą głębokością bezpieczną.
Borowce zasiedlają dziuple wykute przez dzięcioły, usytuowane w obumierających i zdrowych drzewach, natomiast borowiaczki wykorzystują głównie dziuple pochodzenia naturalnego umiejscowione w drzewach obumierających i martwych. Borowiaczki zasiedlają dziuple w drzewach, które są mniej liczne niż w lasach gospodarczych.
Nietoperze zasiedlają dziuple w drzewach o większej pierśnicy i wyżej usytuowane w porównaniu z dziuplami zasiedlanymi przez ptaki. Nietoperze ze względu na zasiedlanie drzew o dużych rozmiarach, potencjalnie są bardziej niż ptaki zagrożone w lasach młodych, z małą liczbą starych drzew.
Obserwacje z Puszczy Białowieskiej oraz dane literaturowe wskazują, że temperatura w podobny sposób kształtuje wybór kryjówek przez nietoperze w Ameryce Północnej, Nowej Zelandii i Europie.
Literatura
- Ruczyński I. i Ruczyńska I. 2000. Roosting sites of Leisler’s bat Nyctalus leisleri in Białowieża Forest – preliminary results. Myotis 37 (1999): 55-60
- Sachanowicz K. i Ruczyński I. 2001. Sumer roost sites of Myotis brandtii (Eversmann, 1845) (Chiroptera, vespertilionidae) In eastern Poland. Mammalia 65: 531-535
- Ruczyński I. i Gutowski J. M. 2002. Are rare species of beetles able to develop in the guano of tree roosting bats? Przegląd Zoologiczny 46: 79-80