Skocz do treści

Instytut Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk, Białowieża


Ssaki kopytne - Wpływ ocienienia na odporność podokapowego odnowienia drzew na zagryzanie przez ssaki kopytne w lasach naturalnych Białowieskiego Parku Narodowego.

Kierownik projektu: Marcin Churski

Uczestnicy/wykonawcy projektu:

Bogumiła Jędrzejewska
Włodzimierz Jędrzejewski
Dries Kuijper
Stanisław Miścicki (SGGW Warszawa)

Tło badań

Jednym z ważnych problemów ekologii jest pytanie, czy obfitość biomasy i  liczebność organizmów na każdym z poziomów troficznych (roślinność, roślinożercy, drapieżcy) jest kształtowana przez czynniki oddolne czy odgórne (ang. bottom-up and top-down control). Dotychczasowe badania najczęściej wskazują na mieszany model regulacji, w którym czynniki odgórne i oddolne działają wspólnie, a dodatkowo zachodzą między nimi interakcje. Na poziomie zależności roślinność (odnowienie lasu) – ssaki kopytne można się spodziewać interakcji między dostępnością światła a zgryzaniem. Próby oszacowania wpływu zgryzania przez ssaki kopytne na tempo wzrostu odnowienia drzew w różnych warunkach dostępności światła pojawiły się w ostatnich 2 latach w formie modeli matematycznych. Sugerują one silną, nieliniową interakcję między wpływem dostępności światła i zgryzania na przeżywalność młodych drzewek i czas, w jakim osiągną one bezpieczną wysokość (powyżej zasięgu żerowania ssaków kopytnych).

Cel projektu

Celem niniejszego projektu jest empiryczna ocena wpływu światła i presji roślinożerców na wzrost i przeżywalność drzewek wchodzących w skład naturalnego odnowienia lasu w Białowieskim Parku Narodowym. Stawiamy hipotezę, że ssaki kopytne istotnie spowalniają procesy odnowienia lasu tylko w gorszych warunkach świetlnych, pod okapem drzewostanu. Natomiast w dobrych warunkach świetlnych, np. w naturalnych lukach, możliwość kompensacji uszkodzeń przez młode drzewa zmniejsza lub niweluje efekty zgryzania. Obiektem badań będą lasy Białowieskiego Parku Narodowego zachowane w stanie zbliżonym do naturalnego, z pełnym zespołem roślinożernych ssaków kopytnych (żubr, łoś, jeleń, sarna). Dominantem zespołu jest jeleń szlachetny.

Metodyka

W planowanych badaniach zastosujemy trzy równoległe podejścia metodyczne:

(1) pomiary młodych drzew i rejestrację uszkodzeń oraz pomiary promieniowania na 30 parach stałych powierzchni próbnych (powierzchnia grodzona + kontrolna powierzchnia otwarta) założonych w 2000 roku, oraz 8 parach powierzchni eksperymentalnych (pow. grodzona + kontrolna pow. otwarta) z nasadzeniami 5 gatunków drzew w gradiencie ocienienia, które będą założone w 2008 roku;

(2) filmowanie powierzchni próbnych (automatyczna rejestracja obecności zwierząt w ciągu całej doby), umożliwiające wyliczenie intensywności użytkowania powierzchni lasu przez zespół ssaków kopytnych;

(3) pomiary intensywności żerowania i użytkowania terytoriów przez poszczególne osobniki najważniejszego gatunku ssaka roślinożernego, jakim jest jeleń, przy pomocy telemetrii satelitarnej i tradycyjnej.

Hipotezy/oczekiwane wyniki

Wynikiem projektu mają być odpowiedzi na pytania:

(1) Jakie są różnice w tempie wzrostu i składzie gatunkowym odnowienia lasu w gradiencie ocienienia oraz w warunkach bez i z presją ssaków kopytnych?

(2) Jaka jest wrażliwość wybranych gatunków drzew (osiki, dębu szypułkowego, lipy drobnolistnej, klonu zwyczajnego i grabu) w pierwszych latach życia na różny stopień ocienienia i zgryzania, oraz wpływ innych czynników na ich przeżywalność?

(3) Jaka jest częstotliwość użytkowania powierzchni lasu w różnych warunkach oświetlenia i intensywności odnowienia drzew przez poszczególne gatunki ssaków kopytnych?

(4) Jak kształtuje się wybiórczość środowiska i intensywność użytkowania areałów osobniczych u jelenia, gatunku dominującego w zespole roślinożernych kopytnych?

Projektowane badania będą pierwszą w Polsce i na świecie próbą empirycznej oceny połączonego wpływu ssaków kopytnych i ocienienia na dynamikę odnowienia lasu. Dla gospodarki leśnej wyniki mogą stać się podstawą do projektowania zabiegów wykorzystujących naturalne procesy odnowieniowe w hodowli lasu.

Informacja dla wolontariuszy

        Zapotrzebowanie wlolontariatu?

Tak

         Czas trwania wolontariatu?

3-6 miesięcy

         Charakter zadań

Radiotelemetria jelenia, monitoring kopytnych w rez. Ścisłym za pomocą wideo pułapek, pomiary odnowienia lasu, liczenie odchodów ssaków kopytnych na transektach, zimowe tropienia jeleni, wpisywanie danych do komputera

         Wymagania dla wolontariuszy:

Rozpoznawanie pędów gatunków drzew, rozpoznawanie tropów i śladów ssaków kopytnych, prawo jazdy, obsługa Excela, Accessa, kompasu – poruszanie się na azymut i/lub wg. mapy, duża sprawność fizyczna, samodzielność, bardzo dobra znajomość języka angielskiego.

         Możliwość przygotowania pracy magisterskiej, dofinasowanie?

Tak. Brak finansowania.

         Oferowane szkolenia:

Terenowe techniki badawcze:
- radiotelemetria
- wideo i foto pułapki
- tropienia
- obsługa GPS

© 2011 Instytut Biologii Ssaków PAN w Białowieży

Wróć do treści