Skocz do treści

Instytut Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk, Białowieża


Czynniki kształtujące wybór i użytkowanie kryjówek przez nietoperze w Puszczy Białowieskiej

Kierownik projektu: Jan Marek Wójcik

Zakończony 2004/1/1

Informacje ogólne

Wykonawca:

Dr Ireneusz Ruczyński

Czas realizacji:

1998-2004

Osoby, instytucje współpracujące:

Prof. dr hab. W. Bogdanowicz

W zbieraniu danych terenowych udział brali m.in. A. Arasim, A. Baranowski, S. Barthwood, J. van Beek, M. Blaice, M. Cox, A. Domen, A. Domżalska, C. Diurez, A. Dorenda, K. Gmitruk, J. Górniak, T. van Grup, Gryka, D. Koncewicz, K. Mazurska, J. Mieczkowska, A. Misiak, M. Pohlers, K. Sachanowicz, R. Szordykowski, A. Wower, R. Zwolak, K. Zając, P. Zahorowicz, T. Zychowicz, H. Zalewska oraz uczestnicy obozu naukowego zorganizowanego przez Studenckie Koło Naukowe z Akademii Podlaskiej. Wszystkim serdecznie dziękuję.

Źródła finansowania:

Granty KBN: 6P0F 021 18, KBN 3P04F 00 822, działalność statutowa ZBS PAN

Cele i założenia projektu

Głównym celem badań było określenie czynników wpływających na wybór i użytkowanie schronień przez nietoperze ze szczególnym uwzględnieniem borowca i borowiaczka w okresie ich rozrodu. Badania miały także na celu wyodrębnienie ewentualnych różnic pomiędzy borowcem i borowiaczkiem w selekcji kryjówek. Badano także aktywność przestrzenną i dobową nietoperzy.

Wyniki

Borowce i borowiaczki w Puszczy Białowieskiej bytują w warunkach dobrze zachowanych środowisk leśnych. W okresie rozrodu wykorzystują wyłącznie kryjówki pochodzenia naturalnego, usytuowane głównie w drzewostanach ponad 100-letnich.

Warunki pogodowe są głównym czynnikiem kształtującym wybór schronień w okresie rozrodu. Stosunkowo niskie temperatury otoczenia i duże amplitudy dobowe wpływają na konieczność zasiedlania przez nietoperze kryjówek cieplejszych. Dlatego zarówno borowce jak i borowiaczki zasiedlają dziuple wysoko usytuowane (głównie w dębach i jesionach), z niewielkim otworem wylotowym i dużą głębokością bezpieczną.

Borowce zasiedlają dziuple wykute przez dzięcioły, usytuowane w obumierających i zdrowych drzewach, natomiast borowiaczki wykorzystują głównie dziuple pochodzenia naturalnego umiejscowione w drzewach obumierających i martwych. Borowiaczki zasiedlają dziuple w drzewach, które są mniej liczne niż w lasach gospodarczych.

Nietoperze zasiedlają dziuple w drzewach o większej pierśnicy i wyżej usytuowane w porównaniu z dziuplami zasiedlanymi przez ptaki. Nietoperze ze względu na zasiedlanie drzew o dużych rozmiarach, potencjalnie są bardziej niż ptaki zagrożone w lasach młodych, z małą liczbą starych drzew.

 

 

 

 

Obserwacje z Puszczy Białowieskiej oraz dane literaturowe wskazują, że temperatura w podobny sposób kształtuje wybór kryjówek przez nietoperze w Ameryce Północnej, Nowej Zelandii i Europie.

Literatura

  • Ruczyński I, Nicholls B, MacLeod CD, Racey PA. 2010. Selection of roosting habitats by Nyctalus noctula and Nyctalus leisleri in Białowieża Forest - Adaptive response to forest management? Forest Ecology and Management 259: 1633-1641. Link DOI: doi:10.1016/j.foreco.2010.01.041
  • Mazurska K, Ruczyński I. 2008. Bats select buildings in clearings in Białowieża Primeval Forest. Acta Chiropterologica 10: 331-338. Link DOI: doi:10.3161/150811008x414908
  • Ruczyński I, Bogdanowicz W. 2008. Summer roost selection by tree-dwelling bats Nyctalus noctula and N. leisleri: a multi-scale analysis. Journal of Mammalogy 89: 942-951.
  • Ruczyński I, 2006. Influence of temperature on maternity roost selection by noctule bats (Nyctalus noctula) and Leisler's bats (N. leisleri) in Białowieża Primeval Forest, Poland. Canadian Journal of Zoology 84: 900-907.
  • Ruczyński I, Bogdanowicz W. 2005. Roost cavity selection by Nyctalus noctula noctula and N. leisleri (Vespertilionidae, Chiroptera) in Białowieża Primeval Forest, eastern Poland. Journal of Mammalogy 86: 921-930.
  • Ruczyński I, i Gutowski JM. 2002. Are rare species of beetles able to develop in the guano of tree roosting bats? Przegląd Zoologiczny 46: 79-80
  • Sachanowicz K, i Ruczyński I. 2001. Sumer roost sites of Myotis brandtii (Eversmann, 1845) (Chiroptera, vespertilionidae) In eastern Poland. Mammalia 65: 531-535
  • Ruczyński I, i Ruczyńska I. 2000. Roosting sites of Leisler’s bat Nyctalus leisleri in Białowieża Forest – preliminary results. Myotis 37 (1999): 55-60

© 2011 Instytut Biologii Ssaków PAN w Białowieży

Wróć do treści