Skocz do treści

Instytut Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk, Białowieża


Jeleń (Cervus elaphus) - Wpływ produktywności środowiska na płodność samic

Kierownik projektu: Tomasz Borowik

Uczestnicy projektu

Prof. dr hab. Włodzimierz Jędrzejewski (ZBS PAN)
Prof. dr hab. Bogumiła Jędrzejewska (ZBS PAN)
dr Piotr Wawrzyniak (RDLP Białystok)

Zarys badań

Wśród najważniejszych czynników wpływających na poziom zagęszczeń i dynamikę liczebności populacji ssaków kopytnych wymieniane są zasoby pokarmowe (główny czynnik) i drapieżnictwo (czynnik limitujący). Przy podobnym poziomie drapieżnictwa, jego limitujący wpływ na liczebność ssaków kopytnych jest silniejszy w środowiskach mało produktywnych, niż w żyznych. W niniejszym projekcie stawiamy hipotezę, że mechanizmem odpowiedzialnym za te różnice jest większa zdolność populacji ssaków kopytnych do kompensowania strat poprzez zwiększony rozród w środowiskach produktywnych, niż w środowiskach ubogich.

Cel projektu

Celem projektu jest poznanie zmienności potencjału rozrodczego populacji jeleni w odniesieniu do produktywności środowiska leśnego, z uwzględnieniem także wpływu zagęszczenia lokalnej populacji i zmiennych z roku na rok warunków pogodowych (zarówno latem jak i zimą) oraz wyjaśnienie, czy w danych warunkach produktywności środowiska, rozród jest w stanie kompensować straty ponoszone ze strony drapieżników i pozyskania łowieckiego.

Metodyka

Badaniami objęto populacje jeleni zasiedlające trzy duże Puszcze (Białowieska, Knyszyńska i Augustowska)północno-wschodniej Polski, różniące się znacznie co do produktywności siedlisk.
Dane na temat potencjału rozrodczego oraz wieku samic jeleni uzyskiwane są dzięki zbiorowi narządów rozrodczych oraz żuchw z odstrzelonych łań. Narządy rozrodcze są badane pod kątem obecności zarodków (płodów)(sezon łowiecki pokrywa się w pełni z okresem ciąży). Żuchwy stanowią źródło zębów (siekacze) do oceny wieku odstrzelonych łań, oraz szpiku kostnego do oceny ich kondycji fizycznej.
Kolejny etap badań obejmuje ocenę parametrów rozrodczych samic, tj.

  • procentu ciężarnych łań
  • udziału ciąż mnogich
  • stosunku płciowego płodów
  • wieku, w którym samice pierwszy raz biorą udział w rozrodzie
  • udziału ciężarnych samic w poszczególnych klasach wieku

Uzyskane parametry rozrodcze zostaną skorelowane z różnymi wartościami produktywności siedlisk, zagęszczeń populacji oraz warunków klimatycznych.

Oczekiwane wyniki

Zakładamy, iż populacje jeleni występujące w siedliskach bardziej produktywnych będą charakteryzowały się lepszą kondycją, oraz wyższymi wskaźnikami potencjału rozrodczego samic. Spodziewamy się, iż wraz z rosnącym gradientem produktywności siedlisk parametry rozrodcze łań będą kształtowały się następująco:

  • wyższa produktywność - większy udział ciężarnych samic w najmłodszych i najstarszych klasach wieku
  • więcej ciąż mnogich
  • większy udział ciężarnych samic i jednocześnie karmiących

Dodatkowo zakładamy, iż zagęszczenie populacji, śmiertelność oraz warunki klimatyczne będą miały znaczący wpływ na wartości parametrów rozrodczych samic. Można się spodziewać, iż przegęszczenie populacji, nadmierne pozyskanie łowieckie czy też surowe warunki pogodowe zimą będą prowadziły do obniżenia potencjału rozrodczego samic.

Literatura

  • Bertouille S. B., Crombrugghe S. A. 2002. Fertility of red deer in relation to area, body mass, and mandible length. Zeitschrift fur Jagdwissenschaft 48: 87-98.
  • Bonenfant C., Gaillard J. M., Loison A., Klein F. 2003. Sex-ratio variation and reproductive costs in relation to density in a forest-dwelling population of red deer (Cervus elaphus). Behavioral Ecology 14: 862-869.
  • Cook J. G., Johson B. K., Cook R. C., Riggs R. A., Delcurto T., Bryant L. D., Irvin L. L. 2004. Effects of summer-autumn nutrition and parturition date on reproduction and survival of elk. Wildlife Monographs 155: 1-61.
  • Cook R. C., Cook J. G., Mech L. D. 2004. Nutritional condition of northern Yellowstone elk. Journal of Mammalogy 85: 714-722.
  • Coulson T., Milner-Gulland E. J., Clutton-Brock T. 2000. The relative roles of density and climatic variation on population dynamics and fecundity rates in three contrasting ungulate species. Proceedings of the Royal Society of London, Series B - Biological Sciences 267: 1771-1779.
  • Flueck W. T. 2002. Offspring sex ratio in relation to body reserves in red deer (Cervus elaphus). Zeitschrift fur Jagdwissenschaft 48: 99- 106.
  • Langvatn R., Albon S. D., Burkey T., Clutton-Brock T. H. 1996. Climate, plant phenology and variaton in age of first reproduction in a temperate herbivore. Journal of Animal Ecology 65: 653-670.
  • Moyes K., Coulson T., Morgan B. J. T., Donald A., Morris S. J., Clutton-Brock T. H. 2006. Cumulative reproduction and survival costs in female red deer. Oikos 115: 241-252.
  • Post E., Stenseth N. C. 1999. Climatic variability, plant phenology, and northern ungulates. Ecology 80: 1322-1339.

 

© 2011 Instytut Biologii Ssaków PAN w Białowieży

Wróć do treści